Silecek Günlüğü
Mevsimsel Lastik Dönerimi Nasıl Yapılır
Mevsim döndüğünde iki iş aynı anda gündeme gelir: lastiklerin mevsime uygun olanla değiştirilmesi ve tekerleklerin araç üzerinde yer değiştirmesi. Bu ikisi karıştırılır. Birincisi mevsimsel değişim, ikincisi rotasyon (dönerim)dır. En verimli yol, kış lastiği yaz lastiği değişimi sırasında rotasyonu da birlikte yapmaktır. Tekerlekler zaten sökülmüş olur, ekstra iş çıkmaz.
Sorun ne?
Lastikler eşit aşınmaz. Sebepleri basit:
- Çekiş hangi akstaysa o lastikler daha hızlı yıpranır.
- Ön lastikler direksiyon hareketiyle omuz kısmından tırtıklanır.
- Motor ağırlığı önde olduğu için ön aks daha fazla yük taşır.
- Frenlemede ağırlık öne biner, ön lastik daha çok sürtünür.
Sonuç: iki lastik biterken diğer ikisi yarı yolda kalır. Dört lastik aynı anda değişmezse yol tutuşu dengesizleşir. Rotasyon bu farkı dağıtır.
Ne zaman yapılır?
- Sıcaklık düzenli olarak 7 °C altına indiğinde kışlığa geçilir.
- Sıcaklık kalıcı olarak 7 °C üzerine çıktığında yazlığa dönülür.
- Takvim değil termometre belirler. "1 Aralık" gibi sabit tarihler kabaca yol gösterir.
- Rotasyon aralığı genelde 8.000–10.000 km'dir. Yılda iki mevsimsel değişim yapan sürücüde bu aralık kendiliğinden tutar.
Rotasyon şemaları karşılaştırması
Doğru şema; çekiş tipine ve lastiğin yönlü olup olmadığına göre değişir. Yanağa bakın: ok işareti veya "Rotation" yazısı varsa lastik yönlüdür, sağ–sol yer değiştiremez.
| Durum |
Şema |
Nasıl |
Not |
| Önden çekiş, simetrik lastik |
İleri çapraz |
Önler düz arkaya; arkalar çaprazlayarak öne |
En yaygın kullanım |
| Arkadan itiş / 4x4, simetrik |
Geri çapraz |
Arkalar düz öne; önler çaprazlayarak arkaya |
Çekiş aksı yükünü dengeler |
| Yönlü (ok işaretli) lastik |
Aynı taraf |
Sadece ön–arka takas; sağ sağda, sol solda |
Çapraz yapılırsa su tahliyesi bozulur |
| Farklı ölçü ön/arka |
Yan takas |
Sadece sağ–sol değişir |
Yönlüyse rotasyon hiç yapılamaz |
| Tam boy stepneli araç |
Beş lastik döngüsü |
Stepne de sıraya girer |
Sadece stepne diğerleriyle aynı ölçüdeyse |
Gerekli malzeme
- Kriko ve en az iki adet sehpa (jack stand)
- Bijon anahtarı, tercihen tork anahtarı
- Takoz, eldiven, tebeşir veya bant + kalem
- Basınç ölçer ve kompresör erişimi
Adım adım uygulama
- Zemini seçin. Düz, sert ve eğimsiz olsun. Toprak veya eğimli garaj yolu olmaz.
- Aracı sabitleyin. El freni çekili, düz viteste veya P konumunda. Yerde kalacak tekerleklere takoz koyun.
- Bijonları gevşetin. Araç yerdeyken çeyrek tur gevşetin. Havadayken bijon sökmeye çalışmayın, tekerlek döner.
- Krikoyu doğru noktaya koyun. Eşiğin altındaki takviyeli kaldırma noktasını kullanın. Kapı eşiği sacına dayamak sacı ezer.
- Sehpa koyun. Kaldırdıktan sonra yükü sehpaya aktarın. Krikonun altında çalışmayın.
- Lastikleri işaretleyin. Söktükçe iç yanağa tebeşirle "SÖ" (sağ ön), "SA" gibi kod yazın. Depoya kaldırırken bu bilgi işe yarar.
- Şemaya göre yerleştirin. Yukarıdaki tabloya bakın. Yönlü lastikte ok, aracın ileri yönünü göstermeli.
- Bijonları yıldız sırasıyla sıkın. Karşılıklı çaprazlayın, sırayla değil. Önce elle, sonra araç yerdeyken tork anahtarıyla.
- Torku kontrol edin. Değeri kullanım kılavuzunda yazar. Tahminle "iyice bastırmak" jant göbeğini eğer ve fren diskini oynatır.
- Basınçları ayarlayın. Depodan çıkan lastik basınç kaybetmiştir. Soğuk lastikte ölçün, kapı çerçevesindeki etiket değerine getirin.
Değişim sırasında yapılacak kontroller
Lastikler elinizdeyken bu fırsatı kullanın:
- Diş derinliği: Yazlıkta 1,6 mm, kışlıkta 4 mm altına inen lastik ertesi sezona kalmaz.
- Aşınma deseni: Sadece iki omuz aşınmışsa basınç düşük demektir. Sadece orta bant aşınmışsa basınç yüksektir. Tek taraf yenmişse rot–balans ayarı bozuktur.
- Yanak çatlağı, şişkinlik, saplanmış cisim: Şişkinlik varsa lastik kullanılmaz, karkas ayrılmıştır.
- Üretim tarihi: Yanaktaki dört haneli DOT kodu hafta ve yılı verir. Diş sağlam olsa da kauçuk yaşlanır.
- Fren balatası